Yaban mersini

Yaban mersini

Yaban mersini (Blueberry)
Blueberry; Likapa, Yaban Mersini olarak da adland─▒r─▒l─▒r.

Yaban mersini (Vaccinium myrtillus), veya ay─▒ ├╝z├╝m├╝ fundagiller (Ericaceae) familyas─▒ndan ─▒l─▒man iklimlere adapte olmu┼č bir ├╝z├╝ms├╝ meyve t├╝r├╝. Anavatan─▒ Kuzey Yar─▒mk├╝renin serin ve da─čl─▒k b├Âlgelerinde yeti┼čen bir├žok t├╝r├╝ vard─▒r.

Genel olarak Kuzey Avrupa, Amerika’daki Rocky Da─člar─▒ ve T├╝rkiye’de, Karadeniz B├Âlgesi b├Âlgesinin rak─▒mca y├╝ksek olan fundal─▒k ve ormanl─▒k b├Âlgelerinde yabani formda de─či┼čik tipleri bulunmaktad─▒r.

Yaban mersini ├Âzellikle 1906 y─▒l─▒nda Amerika’da ba┼člat─▒lan ─▒slah ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucu do─čadaki yabani formlar─▒na g├Âre k├╝lt├╝re al─▒nan ├že┼čitlerin, ├Âzellikleri (meyve irili─či, tad─▒, olgunlu─ču vs.) daha ├╝st├╝n niteliklere sahip oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Di─čer t├╝rleri
­čŹç Kadife Yaprakl─▒ yaban mersini (Vaccinium myrtilloides)
­čŹç Yer yaban ersini (Vaccinium boreale)
­čŹç K─▒sa boylu yaban mersini (Vaccinium angustifolium)
­čŹç K─▒sa ├çal─▒ Formlu Siyah Yaban Mersini (Vaccinium angustifolium)
­čŹç Tav┼čan g├Âzl├╝ Yaban Mersin (Vaccinium ashei)
­čŹç Batakl─▒k yaban mersini (Vaccinium uliginosum)
­čŹç Y├╝ksek ├çal─▒ Formlu Yaban Mersini (Vaccinium corybosum)
­čŹç Adi yaban mersini (Vaccinium myrtillus)

Faydalar─▒
­čŹç G├Âz yorgunlu─ču, miyopluk, katarakt, karasu (Glokom), ┼čeker hastal─▒─č─▒ndan kaynaklanan g├Ârme bozukluklar─▒ (Diyabetik retinopati), gece k├Ârl├╝─č├╝, gece g├Âr├╝┼č├╝n├╝ art─▒r─▒c─▒, kama┼čma, retinay─▒ g├╝├žlendirici, k─▒lcal damar ├žatlamalar─▒n─▒ ├Ânleyici ve tavuk karas─▒ (retinitis pigmentosa) hastal─▒─č─▒n─▒n ilerlemesini yava┼člat─▒c─▒
­čŹç Kab─▒zl─▒k, bulant─▒, mide kramplar─▒, ├╝lser ├Ânleyici
­čŹç Kan ┼čekerini d├╝┼č├╝r├╝c├╝, iltihaplanma, kolajenin (collagen) stabilize edilmesi
­čŹç P─▒ht─▒la┼čman─▒n azalt─▒lmas─▒, damar sertli─či olu┼čumunun engellenmesi ve antioksidan etki
­čŹç Varis, basur (hemoroid) ‘e kar┼č─▒ iyile┼čtirici.
­čŹç Yeni ke┼čfedilen bir ├Âzelli─či de somon bal─▒─č─▒, yumurta, yulaf, barbunya, bezelye ve ay ├žekirde─či ile beraber zekay─▒ geli┼čtiren 7 besinden biri oldu─ču y├Ân├╝nde.

Yaban Mersini ─▒l─▒man iklim ku┼ča─č─▒na adapte olmu┼č bir meyve t├╝r├╝ olup botanik olarak ger├žek ├╝z├╝mler gurubunda yer almaktad─▒r. Ekonomik olarak k├╝lt├╝r├╝ yap─▒lan Y├╝ksek boylu Yaban mersini (highbush blueberries) (Vaccinium corymbosum), al├žak boylu Yaban mersini (lowbush blueberries) (Vaccinium angustifolium) ve tav┼čan g├Âz├╝ Yaban mersini (rabbiteye blueberries) (Vaccinium ashei) olmak ├╝zere ├╝├ž farkl─▒ t├╝r├╝ vard─▒r. Al├žak boylu ├žal─▒ formunda olan Yaban mersinlerinin yeti┼čtiricili─či daha zordur.

Amerika ba┼čta olmak ├╝zere baz─▒ Avrupa ├╝lkelerinde binlerce hektarl─▒k alanlarda tar─▒m─▒ yap─▒lmaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝zde ticari olarak yeti┼čtirilen Yaban mersini 1906 y─▒l─▒ndan itibaren Amerika Birle┼čik Devletlerinde ba┼člat─▒lan seleksiyon ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝d├╝r. Bu ├žal─▒┼čmalarla se├žilen Yaban mersini tipleri daha sonra kendi aralar─▒nda melezlenerek yeni ├že┼čitler elde edilmi┼čtir. ├çok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ├╝retilerek sat─▒┼ča sunulan Yaban mersinleri D├╝nyada en pop├╝ler meyvelerden biri iken ├╝lkemizdeki yeti┼čtiricili─či ─░ki binli y─▒llarda Rize;de ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Islah ├žal─▒┼čmalar─▒ ile geli┼čtirilen yeni yaban mersini ├že┼čitleri do─čada bulunan formlar─▒na g├Âre ├žok daha iri, daha sulu ve daha tatl─▒ meyveler verirken hastal─▒k ve zararl─▒lara da daha dayan─▒kl─▒d─▒rlar. Bu y├Ânleriyle daha geni┼č alanlara adapte olabilmektedirler. Tav┼čan g├Âz├╝ Yaban mersinleri y├╝ksek boylu Yaban mersinlerine g├Âre daha geni┼č yeti┼čme alan─▒ bulmu┼čtur. ─░klim iste─či bak─▒m─▒ndan Do─ču Karadeniz B├Âlgesindeki illerden Artvin, Rize, Trabzon ve Giresun’un genelde rak─▒m─▒ y├╝ksek da─č ve yaylalar─▒nda yaban─▒ formlar─▒ bulunmakta ve y├Âre halk─▒ taraf─▒ndan taze olarak, re├žel veya pekmez yap─▒larak t├╝ketilmektedir. Yaban mersinleri asitli topraklar─▒ tercih ederler (pH=4.5-5.0) ve genel bir ifade ile yabanisinin oldu─ču yerlerde, defne, ├žam, k─▒z─▒la─ča├ž veya beyaz sedirin kar─▒┼č─▒k olarak yeti┼čti─či nispeten meyilli alanlarda k├╝lt├╝r ├že┼čitleri rahatl─▒kla yeti┼čebilmektedir (Prits ve Hancook, 1992; Gough, 1995 ve 1996; Strik ve ark., 1993). Rize’de L─░KAPA, Trabzon’da L─░GARBA, Rize Pazar il├žesinde KASKANAKA, Arde┼čen il├žesinde ise ├çERA, Artvin’de MORS─░V─░T veya MAHABAK olarak isimlendirilen ve y├Âre insan─▒ taraf─▒ndan do─čadan toplanan yabani meyveleri be─čenilerek t├╝ketilen Yaban mersini hen├╝z ticari olarak yeti┼čtirilmemektedir.

Yaban mersini ├žok farkl─▒ ama├žlar i├žin kullan─▒labilmektedir. Taze meyve olarak, meyve suyu sanayisinde (tek ba┼č─▒na veya di─čer meyve sular─▒ ile kokteyl yap─▒larak), ila├ž sanayisinde (kuru meyvesi, ├ži├žek, k├Âk ve yapraklar─▒), s├╝t ve s├╝t ├╝r├╝nleri teknolojisinde (dondurma, yaban mersinli s├╝t, yo─čurt v.s.), kuru meyve teknolojisinde, meyveli ekmek, ├ž├Ârek, kek, puding ve pastalarda, baharat sanayisinde, meyve salatalar─▒nda, re├žel, marmelat, jel ve konserve sanayisinde, ├žay (kuru yapra─č─▒ ve kuru meyvesi), diyet m├Ân├╝lerinde, ┼čarap yap─▒m─▒nda (Sibirya) ve bitkisi kulp (sap) yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r.Yaban mersininin insan sa─čl─▒─č─▒ ile beslenmesi ├╝zerine yararlar─▒ ile ilgili d├╝nya ├žap─▒ndaki bilimsel dergilerde y├╝zlerce ara┼čt─▒rma makalesi yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda bir bardak Yaban mersini meyvesinin 145 gram geldi─či ve 21 gram Karbonhidrat, 1 gram protein, 0,5 gram ya─č, 19 miligram C-V─░TAM─░N─░, 145 IU A- V─░TAM─░N─░ ve 85 KALOR─░ i├žerdi─či belirtilmektedir. Ayr─▒ca, 100 gram yenilebilir Yaban mersininin ├╝n├╝n su, %0.7’sinin protein, %0.5’inin ya─č, %15’inin karbonhidrat, %1.5’unun lif oldu─ču ve 62 kalori sa─člad─▒─č─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. Mineral ve vitaminlerce zengin olan yaban mersini sodyum i├žermezken pot─░nsan sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan da ├žok yararl─▒ olan L─░KAPA’n─▒n a┼ča─č─▒daki ├Âzellikle sahip oldu─ču bilimsel ara┼čt─▒rmalarla ortaya konulmu┼čtur.

Ekonomik olarak Rize ilinde mevcut tar─▒msal ├╝r├╝nleri kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒─č─▒m─▒zda L─░KAPA (Yaban mersini) ba┼čta olmak ├╝zere ├╝z├╝ms├╝ meyvelerin ├žok ├╝st├╝n oldu─ču g├Âr├╝lebilmektedir. Nitekim 2003 y─▒l─▒nda i├ž piyasaya taze veya dondurulmu┼č olarak sunulan Yaban mersini meyvesinin kilosu toptan 4.000.000.-TL’ye sat─▒lm─▒┼čt─▒r. ├çift├ži bah├žesinden ├ž─▒k─▒┼č fiyat─▒ olan bu de─čer, yaban mersininin ORGAN─░K ├ťR├ťN kapsam─▒nda sat─▒┼ča sunulmas─▒ ile ├žok daha yukar─▒lara ├ž─▒kacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ Birle┼čik devletlerden ithal edilerek ─░stanbul’daki gros marketlerde sat─▒┼ča sunulan ve ila├ž ile ticari g├╝bre kullan─▒lan yaban mersini meyvesinin 250 gram─▒ 5.000.000.-TL’ye sat─▒lmaktad─▒r. F─▒nd─▒k, ├žay, ahududu, b├Â─č├╝rtlen hatta Kividen elde edilen gelirden ├žok daha fazla gelir getirecek olan bir meyve olacakt─▒r. Nitekim ortalama olarak 1 d├Ân├╝m f─▒nd─▒k bah├žesinden 300.000.000, ├žay bah├žesinden 675.000.000, B├Â─č├╝rtlen-Ahududu bah├žesinden 3.000.000.000 TL gelir elde edilebilirken 2003 y─▒l─▒ fiyatlar─▒ ile 1 kg yaban mersini 4.000.000 TL kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├╝reticiden sat─▒┼ča sunulmu┼čtur. Bir d├Ân├╝m yaban mersini bah├žesinden 2 500 kg ├╝r├╝n al─▒nmaktad─▒r (bu miktar 7 500 kg’a kadar ├ž─▒kabilmektedir). Dolay─▒s─▒yla toplam elde edilen para miktar─▒ 10.000.000.000.TL’dir. L─░KAPA (Yaban mersini) i├žin s├Âylenecek tek s├Âz vard─▒r, hem karl─▒ hem de yararl─▒. Karadeniz B├Âlgesinin y├╝ksek kesimlerinde yabani olarak yeti┼čmekte olan likapan─▒n k├╝lt├╝r ├že┼čitlerinin b├Âlge ├žift├žisine kazand─▒r─▒lmas─▒na y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar Ondokuz May─▒s ├ťniversitesi Ziraat Fak├╝ltesi taraf─▒ndan ba┼člat─▒lm─▒┼č, T├ťB─░TAK ve DPT taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čmalara destek al─▒nm─▒┼čt─▒r. B├Âylece Karadeniz B├Âlgesinde ├╝r├╝n ├že┼čitlili─čine L─░KAPA (Yaban mersini) da eklenmi┼č olacak ve bu ├╝r├╝ne dayal─▒ yeni sanayi kurulabilecektir.

­čŹç Yaprak ve kuru meyvelerinden yap─▒lan ├žay ishal giderici ├Âzellik ta┼č─▒maktad─▒r.
­čŹç Yaban mersini ├žay─▒n─▒n bayanlarda ├Âzel g├╝nlerin etkisini azaltt─▒─č─▒ ve d├╝zene sokmaktad─▒r.
­čŹç Yaban mersini ├žay─▒n─▒n idrar yolu enfeksiyonlar─▒nda antibiyotik etkisi g├Âstermektedir.
­čŹç Kansere kar┼č─▒ v├╝cudu koruyan enzimleri aktive etmektedir.
­čŹç Anti kanserojen ve antioksidan ├Âzelli─če sahiptir.

­čŹç Ya─čl─▒ bile┼čiklerin v├╝cuttan at─▒lmas─▒n─▒ sa─člar.
­čŹç Taze olarak yenildi─činde kan─▒ temizler.
­čŹç Besleyici olmas─▒na ra─čmen kalori ve sodyum i├žeri─či d├╝┼č├╝kt├╝r.
­čŹç Kan ┼čekerini d├╝┼č├╝r├╝r
­čŹç Ba─č─▒rsak metabolizmas─▒n─▒ d├╝zenleyen lifli ├Âzelli─či vard─▒r.

­čŹç Kan kolesterol├╝n├╝ d├╝┼č├╝r├╝r.
­čŹç Pektin i├žeri─či y├╝ksektir.
­čŹç Kalp krizi riskini azalt─▒r.
­čŹç Gece g├Âr├╝┼č kabiliyetini art─▒r─▒r.
­čŹç HIV V─░R├ťS├ťN├ťN tekrarlanmas─▒n─▒ azalt─▒r.

­čŹç Damar elastikli─či ve g├Âzlerin ge├žirgenli─čini art─▒r─▒r
­čŹç V├╝cutta biyoaktif madde olarak kullan─▒lan polifenoller, aktokyaninler, flavanoller ve tanenlerce zengindir.
­čŹç Kansere kar┼č─▒ sava┼čan ELLAGIC-AS─░T i├žeri─či olduk├ža y├╝ksektir.
­čŹç Diyetlerin sa─čl─▒kl─▒ ve ├žok de─čerli bir par├žas─▒d─▒r.
­čŹç G├Âz yorgunlu─čunu giderir, miyopluk ve ┼čeker hastal─▒─č─▒ndan kaynaklanan g├Ârme bozukluklar─▒n─▒ engeller. Kama┼čma, k─▒lcal damar ├žatlamas─▒ ve gece k├Ârl├╝─č├╝n├╝ ortadan kald─▒r─▒r.

­čŹç Kab─▒zl─▒k, bulant─▒, mide kramplar─▒n─▒ ve ├╝lseri ├Ânler.
­čŹç Damar sertli─či olu┼čumunu engeller.
­čŹç Varis ve basur’u (hemoroit) iyile┼čtirir.
­čŹç Sakinle┼čtirici ├Âzelli─či vard─▒r.
­čŹç A─č─▒z i├ži yaralar─▒n─▒ iyile┼čtirir.
­čŹç ─░ltihaplar i├žin dezenfektan ├Âzelli─či ta┼č─▒r potasyum i├žeri─či son derece y├╝ksektir.

Y├Âresel adland─▒rma
Ardahan’da Mosi, Rize’de Likapa, Trabzon’da Ligarba, Karakavuz’da ├çal─▒├žile─či, Rize Pazar il├žesinde Kaskanaka, Rize Arde┼čen il├žesinde ├çera (├çela), Artvin’de Morsvi, Mahabak, Mesi; Giresun’da ├çal─▒ ├çi├že─či, Ordu’da C─▒rtl─▒k ├çile─či, Yozgat’ta K├Âpek ├ťz├╝m├╝, di─čer b├Âlgelerde ise Ay─▒ ├ťz├╝m├╝, ├çay ├ťz├╝m├╝ veya ├çoban ├ťz├╝m├╝ olarak isimlendirilen ve literat├╝r├╝m├╝ze Yaban Mersini olarak giren bu ├╝z├╝ms├╝ meyve puslu veya parlak mavi rengi ile Mavi Alt─▒n (blue gold) olarak nitelendirilmektedir. Sa─čl─▒k meyvesi olarak tan─▒nmaktad─▒r.

Blueberry bitkisi resimleri ve Blueberry meyvesi resimleri i├žin t─▒klay─▒n─▒z

Click to rate this post!
[Total: 0 Average: 0]
(Visited 22 times, 1 visits today)

bunlar da ilginizi ├žekebilir

Leave a Comment