Karayip Denizi

Karayip Denizi

Karayip Denizi
Karayip Denizi, Antil Denizi olarak da bilinir, Atlas Okyanusu’nun alt havzas─▒. Bat─▒ Yar─▒k├╝re’de, Ekvator ├žizgisinin kuzeyinde yer al─▒r. G├╝ney Amerika’n─▒n kuzey, Orta Amerika’n─▒n do─ču k─▒y─▒lar─▒ ile Meksika k─▒y─▒lar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝ boyunca uzan─▒r. Karayip Denizi, kaplad─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 2,640,000 km┬▓’lik alan ile d├╝nyan─▒n en geni┼č tuzlu su denizlerinden biridir.

G├╝neyinde Venezuela, Kolombiya ve Panama k─▒y─▒lar─▒; bat─▒s─▒nda Kosta Rika, Nikaragua, Honduras, Guatemala, Belize ve Meksika’n─▒n Yucat├ín Yar─▒madas─▒; kuzeyinde B├╝y├╝k Antiller (K├╝ba, Hispaniola, Jamaika ve Porto Riko adalar─▒), do─čusunda K├╝├ž├╝k Antiller zinciri (kuzeydo─čudaki Virgin Adalar─▒ndan, G├╝neydo─čuda, Venezuela a├ž─▒klar─▒ndaki Trinidad’a kadar uzanan yay) bulunur. Yucat├ín Bo─čaz─▒ ile kuzeyindeki Meksika K├Ârfezine ba─član─▒r. Bilinen en derin yeri (7,685 m) K├╝ba ile Jamaika aras─▒ndaki Cayman ├çukuru’dur (Bartlett Derinli─či). Karayip k─▒y─▒lar─▒ bir├žok koy ve k├Ârfeze sahiptir; Honduras K├Ârfezi, Venezuela K├Ârfezi, Gon├óve K├Ârfezi ve Darien K├Ârfezi bunlardan en ├Ânemlileridir.

Jeoloji
Karayip Denizinin jeolojik ya┼č─▒ kesin olarak bilinmemektedir. Paleozoyik (Birinci) Zamanda (yakla┼č─▒k 570 milyon ile 225 milyon y─▒l ├Ânce) Orta Amerika Denizinin bir par├žas─▒ olarak Akdeniz ile ba─člant─▒l─▒ oldu─ču, Atlas Okyanusunun olu┼čumu s─▒ras─▒nda Akdeniz’den ayr─▒ld─▒─č─▒ san─▒lmaktad─▒r.

Karayip Denizi, birbirinden denizalt─▒ s─▒rtlar─▒ ve y├╝kseltileri ile ayr─▒lm─▒┼č, oval bi├žimli be┼č sualt─▒ havzas─▒na b├Âl├╝nm├╝┼čt├╝r. Bunlar Yucat├ín, Cayman, Kolombiya, Venezuela ve Grenada havzalar─▒d─▒r. Y├╝zeyalt─▒ suyu Karayip Denizine iki e┼čikten girer. Anegada Bo─čaz─▒, Virgin Adalar─▒ ile K├╝├ž├╝k Antiller aras─▒nda, R├╝zgar├╝st├╝ Bo─čaz─▒ ise K├╝ba ile Hispaniola aras─▒nda yer al─▒r. Anegada Bo─čaz─▒n─▒n e┼čik derinli─či 1,950-2,350 m, R├╝zgar├╝st├╝ Bo─čaz─▒n─▒nki ise 1,600-1,625 m aras─▒ndad─▒r.

─░klim
Karayip Denizi k─▒y─▒lar─▒nda ve Antil adalar─▒nda, genellikle tropikal iklim h├╝k├╝m s├╝rerse de da─člar─▒n y├╝ksekli─čine, su ak─▒nt─▒lar─▒na ve alize r├╝zgarlar─▒na ba─čl─▒ olarak iklim ├Ânemli yerel farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č ortalamas─▒ Dominika’n─▒n kimi b├Âl├╝mlerinde 8,890 mm’ye kadar y├╝kselirken, Venezuela a├ž─▒klar─▒ndaki Bonaire Adas─▒nda 250 mm’ye kadar d├╝┼čer. Karayip Denizinin kuzey kesimlerinde ve Meksika K├Ârfezinde, saatteki h─▒z─▒ 120 km’yi a┼čan mevsimlik kas─▒rgalar s─▒k g├Âr├╝l├╝r. 1963’teki Flora Kas─▒rgas─▒, Karayip Denizi b├Âlgelerinde 7 bin ki┼činin ├Âl├╝m├╝ne ve 528 milyon dolarl─▒k hasara yol a├žm─▒┼čt─▒r. Bu kas─▒rgalar, b├Âlgede tar─▒m ├╝retiminin bazen b├╝y├╝k d├╝┼č├╝┼čler g├Âstermesinin temel nedenlerinden biridir.

Ekoloji ve Fauna
Mercan resifi, Saint Lucia.
Derin su canl─▒lar─▒ Karayip Denizinin b├╝t├╝n kesimlerinde olduk├ža benzer bir da─č─▒l─▒m g├Âsterir. Sualt─▒ ya┼čam─▒, bir├žok bal─▒k t├╝r├╝n├╝ ve deniz canl─▒s─▒n─▒ bar─▒nd─▒ran mercan resifleri ├ževresinde toplanm─▒┼čt─▒r. ├çe┼čitli deniz kaplumba─čas─▒ t├╝rleri, manati ve folyabal─▒─č─▒ en dikkat ├žeken deniz hayvanlar─▒ aras─▒ndad─▒r. Dikenli ─▒stakoz, Antil denizinin her yerinde g├Âr├╝l├╝r. Orkinos ve ├Âzellikle Yucat├ín ├ževresinde bulunan sardalye, Karayip Denizindeki ├Ânemli ticari bal─▒k t├╝rleridir.

Karayip Denizinde yer alan kara par├žalar─▒nda genellikle tropikal bitki ├Ârt├╝s├╝ egemendir; ama topografyaya, iklime, nem oran─▒na ve toprak ├Âzelliklerine ba─čl─▒ olarak bitki ├Ârt├╝s├╝ y├Âreden y├Âreye de─či┼čir. K─▒y─▒ yak─▒nlar─▒nda, lag├╝nlerin ve hali├žlerin ├ževresinde k─▒z─▒l ve kara mangrovlar─▒n olu┼čturdu─ču s─▒k ormanlar vard─▒r. K─▒y─▒ kumsallar─▒nda en ├žok g├Âr├╝len bitki hindistancevizi a─čac─▒d─▒r. Kurak kesimlerin bask─▒n bitki ├Ârt├╝s├╝ kakt├╝sler ve etli bitkilerdir. K├╝ba, Jamaika, Porto Riko gibi, y├╝kseltinin elveri┼čli oldu─ču adalarda yer yer ya─čmur ormanlar─▒na rastlan─▒r.

Ekonomi ve Turizm
Turizm giderek ├Ânem kazanmaktad─▒r. B├Âlge, s─▒cak iklimi ve dinlence olanaklar─▒ ile d├╝nyan─▒n ├Ânde gelen k─▒┼č sayfiyelerinden biri olmu┼čtur. ├ľzellikle Kuzey Amerika, Avrupa ve Brezilya dan turist ├žeker. Panama Kanal─▒ yoluyla Atlas Okyanusu-B├╝y├╝k Okyanus ula┼č─▒m─▒n─▒ sa─člayan gemilerin t├╝m├╝, Karayip Denizinden ge├žer.

B├Âlge maden kaynaklar─▒ a├ž─▒s─▒ndan olduk├ža zengindir. Jamaika, Dominik Cumhuriyeti ve Haiti, d├╝nya boksit ├╝retiminin be┼čte birini kar┼č─▒lar. Nikaragua ve Kolombiya’da alt─▒n, Honduras da g├╝m├╝┼č ve antimon, K├╝ba da manganez ├ž─▒kar─▒l─▒r.

(Visited 1 times, 1 visits today)
Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

bunlar da ilginizi ├žekebilir

Leave a Comment